Organisatieopstellingen
Soms lijkt het probleem in een organisatie heel duidelijk. Een doel wordt niet gehaald, medewerkers vertrekken, het ziekteverzuim loopt op of een team blijft steeds in hetzelfde patroon terechtkomen.
Er worden gesprekken gevoerd, nieuwe afspraken gemaakt en interventies ingezet. En toch verandert er onder de streep weinig.
Dan kan het helpen om niet alleen te kijken naar wat er zichtbaar gebeurt, maar ook naar wat daaronder speelt.
De bovenstroom en de onderstroom
In iedere organisatie is er een bovenstroom. Dat is wat zichtbaar en bespreekbaar is: resultaten, doelen, gedrag, structuren, functies, afspraken en processen.
Maar daaronder bevindt zich een onderstroom.
Daar spelen de dynamieken die niet altijd direct zichtbaar of logisch te verklaren zijn. Patronen, verhoudingen, loyaliteiten, wat wel en niet wordt erkend en de plek die mensen innemen binnen het geheel.
Wat in de onderstroom speelt, wordt uiteindelijk zichtbaar in de bovenstroom.
Een organisatieopstelling helpt om die onderstroom zichtbaar te maken. In korte tijd kan duidelijk worden welke dynamiek mogelijk ten grondslag ligt aan het vraagstuk waar een organisatie of leider tegenaan loopt.
Niet om te zoeken naar een schuldige, maar om beter te begrijpen wat er werkelijk speelt.
Een organisatie is een systeem
Een organisatie is meer dan een verzameling mensen. Het is een systeem waarin mensen, gebeurtenissen, rollen en verhoudingen met elkaar verbonden zijn. En iedere organisatie maakt op haar beurt weer deel uit van grotere systemen.
Binnen zo’n systeem zijn er bepaalde natuurlijke principes die invloed hebben op hoe het geheel functioneert. Denk aan plek en ordening, geven en nemen en erkenning van wat en wie er is geweest.
Wanneer deze verhoudingen kloppen, kan een organisatie gemakkelijker bewegen. Wanneer iets niet op zijn plek staat of niet wordt erkend, kan dat juist voor verstoring zorgen.
Een organisatieopstelling maakt deze dynamieken zichtbaar.
Wat is de basis van de organisatie?
Iedere organisatie heeft een reden van oprichting.
Er was ooit een idee, een verlangen, een overtuiging of een noodzaak van waaruit de organisatie is ontstaan. De oprichter zette de eerste stap en legde daarmee de basis voor wat er vandaag staat.
Ook de reden waarom een organisatie ooit is opgericht, doet ertoe.
Wat was de essentie? Wat was het leidende principe? Waarvoor moest deze organisatie er komen? En is dat nog voelbaar in de organisatie van nu?
De oorsprong erkennen betekent niet dat alles wat een oprichter heeft gedaan goedgekeurd hoeft te worden. Het betekent dat zichtbaar mag zijn waar de organisatie vandaan komt.
In organisaties waarin de oorsprong en de oprichters een passende plek hebben, is vaak meer stevigheid en verbinding voelbaar. Wanneer de oorsprong wordt ontkend of met onverschilligheid wordt behandeld, kan dat juist iets zeggen over wat er in het systeem niet wordt erkend.
Dit is ook een reden waarom familiebedrijven vaak een sterke basis hebben: de oprichter en de geschiedenis van de organisatie zijn dichtbij en worden vaak levend gehouden.
Tegelijkertijd kan juist daar complexiteit ontstaan.
Wanneer familie en organisatie elkaar raken
Binnen familiebedrijven lopen het familiesysteem en het organisatiesysteem gemakkelijk door elkaar.
Een opvolging is dan bijvoorbeeld niet alleen een zakelijke overdracht. Een kind neemt het bedrijf van een ouder over, maar blijft ook kind. Familiegeschiedenis, loyaliteit en oude patronen kunnen daardoor meespelen in zakelijke keuzes.
Wat hoort bij het familiesysteem en wat hoort bij het organisatiesysteem?
Welke plek heeft iedereen?
Wat vraagt de organisatie van de nieuwe leider?
En wat mag worden meegenomen en wat mag juist worden losgelaten?
Een organisatieopstelling kan helpen om deze verschillende lagen zichtbaar te maken en weer van elkaar te onderscheiden.
De leider als onderdeel van het systeem
Een leider staat nooit los van de organisatie.
Ook een leider brengt eigen ervaringen, overtuigingen en patronen mee. Deze kunnen invloed hebben op hoe iemand leidinggeeft, verantwoordelijkheid neemt, beslissingen maakt en reageert wanneer het spannend wordt.
Hoe meer bewustzijn een leider heeft en hoe bewuster iemand is van de eigen plek binnen het organisatiesysteem, hoe krachtiger en natuurlijker leidinggeven kan worden.
In een 1-op-1 organisatieopstelling in haar praktijk onderzoekt Ilse samen met een leider een concreet vraagstuk.
Wat maakt dat dit blijft terugkomen?
Welke dynamiek speelt hier mogelijk mee?
Welke plek wordt ingenomen?
Wat is van de leider en wat wordt misschien onbewust gedragen voor een ander?
En wat vraagt dit van de leider?
Door het vraagstuk ruimtelijk neer te zetten, wordt zichtbaar wat met alleen analyseren en praten soms moeilijk te vinden is.
Een organisatieopstelling met een directie- of managementteam
Sommige vraagstukken vragen om naar het grotere geheel te kijken.
Ilse begeleidt daarom ook organisatieopstellingen met directie- en managementteams.
Samen wordt onderzocht wat er in het organisatiesysteem gebeurt en waarom het mogelijk niet stroomt zoals gewenst.
Bijvoorbeeld wanneer:
- doelen moeilijk worden behaald;
- dezelfde patronen zich steeds opnieuw voordoen;
- een directie- of managementplek steeds problemen lijkt op te leveren;
- het ziekteverzuim hoog blijft;
- medewerkers weinig eigenaarschap ervaren of nemen;
- er veel verloop is;
- een functie moeilijk duurzaam ingevuld raakt;
- een verandering, fusie of reorganisatie niet brengt wat ervan werd verwacht;
- of wanneer eerdere interventies onvoldoende beweging hebben gebracht.
Een opstelling kan daarnaast helpen om verschillende scenario’s te onderzoeken. Bijvoorbeeld bij een reorganisatie, een verandering in leiderschap of een belangrijke strategische keuze.
Door zichtbaar te maken wat er onder de oppervlakte speelt, ontstaat ruimte om vanuit een ander perspectief naar de situatie te kijken.
Zien wat er werkelijk speelt
Een organisatieopstelling is geen analyse en ook geen standaardoplossing.
Het is een manier om het organisatiesysteem vanuit een ander perspectief te ervaren en zichtbaar te maken.
Soms ontdek je iets wat je met je hoofd niet had kunnen bedenken, maar wat wel veel verklaart.
Wat zichtbaar wordt, kan vervolgens worden meegenomen in de dagelijkse praktijk. In keuzes, in leiderschap, in samenwerking of in een verandering die voor de organisatie ligt.
Organisatieopstellingen met Ilse
Ilse begeleidt organisatieopstellingen 1-op-1 met leiders vanuit haar praktijk en met directie- en managementteams binnen organisaties. dit doet ze vaak samen met Margreet van Steijn www.margreetvansteijn.nl
Ze werkt vanuit het concrete vraagstuk dat er ligt en kijkt daarbij steeds naar het grotere geheel.Met aandacht voor wat zichtbaar is én voor wat daaronder meespeelt.
Want wanneer je ziet wat er werkelijk speelt, ontstaat er ruimte voor een andere beweging.
Veelgestelde vragen
Wat is een organisatieopstelling?
Een organisatieopstelling is een methode waarmee verborgen dynamieken binnen een organisatie, team of afdeling zichtbaar worden gemaakt. Denk aan patronen rondom samenwerking, leiderschap, besluitvorming, verandering of terugkerende conflicten.
Voor welke vraagstukken is een organisatieopstelling geschikt?
Een organisatieopstelling kan onder andere helpen bij:
- Samenwerkingsproblemen binnen teams
- Verandertrajecten en reorganisaties
- Leiderschapsvraagstukken
- Hoge werkdruk of uitval
- Gebrek aan eigenaarschap
- Conflicten tussen afdelingen
- Onduidelijkheid over rollen en verantwoordelijkheden
- Groeivraagstukken binnen een organisatie
Hoe werkt een organisatieopstelling?
Tijdens een organisatieopstelling wordt een vraagstuk opgesteld met behulp van representanten of vloerankers. Hierdoor worden onderliggende patronen en dynamieken zichtbaar die vaak met gesprekken alleen moeilijk te ontdekken zijn.
Wat levert een organisatieopstelling op?
Een organisatieopstelling geeft inzicht in wat er werkelijk speelt onder de oppervlakte. Hierdoor ontstaan vaak nieuwe perspectieven, meer begrip voor elkaar en concrete handvatten om beweging te creëren in vastgelopen situaties.
Voor wie is een organisatieopstelling bedoeld?
Organisatieopstellingen zijn geschikt voor ondernemers, directieleden, managers, teamleiders, HR-professionals en teams die meer inzicht willen krijgen in hun organisatie of samenwerking.
Is een organisatieopstelling alleen geschikt als er problemen zijn?
Nee. Veel organisaties zetten organisatieopstellingen juist preventief in. Bijvoorbeeld bij groei, strategische keuzes, opvolgingsvraagstukken, fusies of de ontwikkeling van een nieuw team.